Tuinvogels in Nederland: de 20 soorten die u het vaakst ziet

Welke twintig tuinvogels ziet u in Nederland het vaakst?

Hieronder staan de soorten die in een gewone Nederlandse tuin het vaakst langskomen, met per vogel het kenmerk waaraan u hem vanaf een paar meter afstand herkent en de plek waar u hem moet zoeken. Neem de tabel er de eerste weken gerust bij als er iets zit dat u niet thuisbrengt.

Twee soorten uit deze lijst vragen extra aandacht omdat ze zo vaak worden verwisseld. Het verschil tussen de twee mezen staat uitgelegd in koolmees of pimpelmees, en waarom de bruine vogel op uw gazon gewoon een merel is, leest u in merel man of vrouw.

Waarom komen er in de ene tuin meer soorten dan in de andere?

Dat ligt zelden aan het voer en bijna altijd aan de tuin zelf. Vogels kijken naar drie dingen: is er te eten, is er dekking en is er water. Ontbreekt er één van die drie, dan blijft het aantal soorten laag, hoeveel vetbollen u ook ophangt.

1. Dekking. Een dichte haag, een klimop tegen de muur of een takkenhoop in een hoek. Zonder schuilplaats binnen enkele meters durven de meeste kleine vogels niet naar de voerplek te komen.
2. Water. Een ondiepe schaal die vorstvrij blijft, trekt in de winter soorten die nooit aan uw voer komen. Drinken en baden doen vogels het hele jaar door.
3. Gelaagdheid. Wie alleen gazon en schutting heeft, mist de vogels van de struiklaag en de boomlaag. Eén struik en één boom vergroten het aantal soorten meer dan wat dan ook.
4. Rommel. Een hoek met bladafval, uitgebloeide zonnebloemen die blijven staan, een appel die op het gras blijft liggen. Een tuin die te netjes is, biedt niets.

Daarnaast telt de omgeving mee. Woont u in een straat met oude daken en dichte hagen, dan hebt u huismussen. Staan er grote bomen in de buurt, dan komen boomklever, specht en Vlaamse gaai in beeld. Aan de rand van het dorp krijgt u eerder een ringmus. Dat kunt u niet sturen, en het is ook geen gebrek: elke tuin heeft zijn eigen lijstje.

Welke tuinvogels worden het vaakst met elkaar verward?

Een handvol paren is samen goed voor bijna alle twijfel in een gewone tuin. Als u deze eruit hebt, klopt uw lijstje vrijwel altijd.

• Huismus en ringmus. Kijk naar de kop. Een grijze pet hoort bij de huismus. Een bruine pet met een zwarte vlek midden op de witte wang hoort bij de ringmus. Bij de ringmus zien man en vrouw er bovendien hetzelfde uit.
• Huismus en heggenmus. Kijk naar de snavel. Dik en kegelvormig is een zaadeter, de huismus. Dun en spits is een insecteneter, de heggenmus. Die laatste zit meestal alleen en schuifelt over de grond.
• Merel en spreeuw. De merel is egaal zwart met een gele snavel en huppelt. De spreeuw is korter, glanst paars en groen, zit vol lichte stippen in de winter en loopt met snelle pasjes.
• Kauw en zwarte kraai. De kauw is duidelijk kleiner, heeft een grijze nek en een opvallend lichtblauw oog. De zwarte kraai is fors, geheel zwart en heeft een veel zwaardere snavel.
• Houtduif en Turkse tortel. De houtduif is grijs, fors en heeft een witte vlek in de hals. De Turkse tortel is slanker, zandkleurig en heeft een smal zwart bandje in de nek.

Wanneer in het jaar ziet u welke tuinvogels?

De vaste ploeg is er het hele jaar: mezen, mus, merel, roodborst, heggenmus, winterkoning, duiven en kraaiachtigen. Wat verandert, is de zichtbaarheid en het gezelschap.

• Voorjaar. Veel zang en druk gedrag, maar minder bezoek aan de voerplek. Er is dan volop natuurlijk voedsel en de vogels zitten aan hun nest vast.
• Zomer. De rustigste periode aan de voedertafel, maar wel de tijd van jonge vogels die er anders uitzien dan hun ouders en die om voer bedelen.
• Najaar. De bladeren vallen weg en alles wordt zichtbaar. Bessen en fruit trekken lijsters aan. Dit is het moment om te beginnen met bijvoeren.
• Winter. De drukste tijd aan de voerplek, met de meeste soorten tegelijk. Er komen bovendien vogels uit Noord-Europa bij die hier overwinteren.

Welke soorten er in het najaar precies bij komen en waarom u ze dan pas ziet, staat in welke vogels u in november ziet.

Hoe krijgt u meer soorten in uw tuin?

De grootste sprong maakt u niet door meer voer neer te leggen, maar door het op meer hoogtes aan te bieden. Elke laag levert andere vogels op.

• Op de grond of op een plat plankje: merel, roodborst, heggenmus, vink, houtduif.
• Op een open voedertafel: huismus, groenling, spreeuw, Turkse tortel.
• Hangend aan silo en vetbol: koolmees, pimpelmees, staartmees, groenling.
• Tegen een stam of vetbolhouder: boomklever, grote bonte specht.
• In dichte struiken en klimop: winterkoning, heggenmus, huismus.

Verder helpt geduld. Een nieuwe voerplek is bij mezen soms binnen twee dagen bekend, maar bij schuwe soorten als de Vlaamse gaai kan het weken duren. Blijf bijvoeren zodra u begonnen bent: vogels nemen een vaste plek op in hun dagelijkse ronde en slaan hem over zodra hij twee keer leeg was.

Hoe houdt u bij welke soorten er echt langskomen?

De meeste bezoeken vallen buiten uw blikveld. Een groepje staartmezen is er twee minuten, de specht komt één keer per week en de sperwer die langs de voerplek schiet, ziet vrijwel niemand met eigen ogen. Wie alleen telt wat hij toevallig zag, telt structureel te laag.

Een voederhuisje met camera neemt dat werk over: hij filmt het bezoek, herkent de soort en zet er de naam en het tijdstip bij. U kijkt de dag ’s avonds rustig terug. Voor wie net begint met herkennen is dat prettig, want op een stilstaand beeld hebt u alle tijd om naar de snavel en de kop te kijken.

Het kan ook zonder. Houd een maand lang per dag bij welke soorten u ziet en tel eind januari mee met de Nationale Tuinvogeltelling van Vogelbescherming Nederland. Wilt u de soorten ook op gehoor leren kennen, begin dan bij tuinvogels op geluid herkennen.