Koolmees of pimpelmees: wat is het verschil?

Waar kijkt u het eerst naar bij een mees?

Bijna iedereen kijkt eerst naar de buik, en dat is precies de reden dat het misgaat. Allebei de soorten hebben een gele buik, en geel is nu eenmaal de kleur die het meest opvalt. Kijk in plaats daarvan naar de kop. De kop is bij deze twee vogels zo verschillend dat u geen verrekijker nodig hebt en geen ervaring.

• Koolmees: een zwarte kop met aan weerszijden een grote, opvallend witte wang. Het geheel oogt als een zwarte muts met een witte vlek erin.
• Pimpelmees: een lichtblauwe pet boven op de kop, een wit gezicht en een donkere streep die dwars door het oog loopt. De pet is het kenmerk dat blijft hangen.

Het tweede kenmerk staat op de buik en werkt als bevestiging. De koolmees heeft een zwarte streep die bij de keel begint en over de hele buik naar beneden doorloopt, tot tussen de poten. De pimpelmees heeft die streep niet. Bij hem is de buik geel en gaaf, hooguit met een klein donker vlekje in het midden. Ziet u een doorlopende zwarte baan, dan is het een koolmees. Punt.

Een derde aanwijzing is de kleur van de vleugels en de rug. Bij de pimpelmees zijn de vleugels en de staart duidelijk blauw. Bij de koolmees zijn ze grijsblauw tot groengrijs en veel doffer. Zit de vogel in de zon, dan springt dat blauw er echt uit.

Hoeveel groter is een koolmees dan een pimpelmees?

De koolmees is de grootste mees die u in een gewone tuin ziet. De pimpelmees is er merkbaar kleiner en ronder dan. Op zichzelf hebt u aan formaat weinig, want een losse vogel op een tak heeft geen maatlat naast zich. Zodra ze naast elkaar op dezelfde voerplek zitten, is het verschil echter niet te missen: de pimpelmees oogt als een propje, de koolmees als een volwaardige vogel.

Een handiger vergelijking is de huismus. De koolmees is ongeveer even groot als een huismus. De pimpelmees is duidelijk kleiner dan een huismus. Hebt u mussen in de tuin, dan hebt u dus altijd een meetlat bij de hand.

Hoe ziet u of het een mannetje of een vrouwtje is?

Bij de koolmees kan dat, en het is een van de leukste dingen om op te letten. Kijk naar de breedte van de zwarte streep op de buik. Bij het mannetje is die streep breed en loopt hij als een stevige band tot tussen de poten door. Bij het vrouwtje is hij smaller, vaak grijzer aan de onderkant en soms halverwege onderbroken. Zitten er twee koolmezen naast elkaar, dan ziet u het verschil direct.

Bij de pimpelmees lukt dat in de tuin niet. Man en vrouw zien er voor het menselijk oog vrijwel hetzelfde uit. Wie beweert dat hij het op een meter of vijf met zekerheid ziet, overschat zichzelf. Laat dat gerust los en geniet van de vogel zelf.

Gedragen de twee mezen zich anders op de voerplek?

Ja, en dat helpt op afstand vaak sneller dan de kleur. Ze doen alle twee iets kenmerkends.

1. De koolmees pakt een zaadje en vliegt er meteen mee weg. Hij klemt het onder een poot op een tak en hakt het daar open. U ziet hem dus komen en gaan, steeds voor een paar tellen.
2. De pimpelmees blijft veel vaker hangen waar hij is. Hij eet ter plekke aan de vetbol en hangt daarbij zonder enige moeite ondersteboven. Van alle vaste tuinvogels is hij daar de beste in.
3. De koolmees is de baas. Waar beide soorten tegelijk komen, wijkt de pimpelmees en wacht hij zijn beurt af in de struik ernaast.
4. De pimpelmees kruipt overal in. Kieren, holletjes en gaatjes worden onderzocht. Een nestkast met een klein invlieggat is daardoor vaak van hem.

Wilt u ze allebei vast bezoek maken, hang dan zowel vetbollen als zwarte zonnepitten op. Wat u daarvoor wel en niet gebruikt, staat in vogels voeren in de winter.

Met welke andere vogels kunt u een mees verwarren?

Er komen in Nederlandse tuinen nog een paar mezen voor, en die zorgen soms voor twijfel. Ze zijn alle drie aan één kenmerk te herkennen.

• Staartmees. Een wit bolletje met een zwarte streep boven het oog en een staart die langer is dan de rest van de vogel. Onmiskenbaar, en hij komt vrijwel altijd in een groepje.
• Zwarte mees. Lijkt op een kleine koolmees, maar mist het geel en heeft een witte vlek in de nek. Zit vooral waar sparren en dennen staan.
• Kuifmees. Draagt een gespikkelde kuif op de kop en is daarmee met geen enkele andere tuinvogel te verwarren. Ook hij houdt van naaldbomen.

Wie het complete beeld wil, vindt de twintig vogels die het vaakst in een Nederlandse tuin komen in het overzicht tuinvogels in Nederland. En wilt u weten welke soorten er in het najaar bij komen, lees dan welke vogels u in november ziet.

Hoe weet u wie er langskwam terwijl u niet keek?

Dat is het vervelende aan mezen: ze zijn er in twee seconden en weer weg. Precies op het moment dat u de krant pakt of de ketel opzet, zit die ene vogel er waar u al weken op wacht.

Daarvoor is het voederhuisje met camera gemaakt. De camera filmt het bezoek op de zitstok, herkent de soort en zet er een naam bij, zodat u ’s avonds rustig terugkijkt wie er die dag is geweest. Voor twijfelgevallen tussen koolmees en pimpelmees is dat prettig: op een stilstaand beeld kunt u de streep op de buik op uw gemak bekijken, terwijl de vogel in het echt allang weg is.

Wie liever met pen en papier werkt, komt er ook. Noteer een week lang elke ochtend wat u ziet. Na zeven dagen weet u welke soorten bij u vast bezoek zijn en welke toevallig langsvlogen.