Merel man of vrouw: hoe herkent u het vrouwtje?

Hoe ziet het mannetje van de merel eruit?

Het mannetje is de vogel die iedereen kent. Hij is van kop tot staart gitzwart, zonder enige vlek of streep. Wat hem afmaakt zijn twee gele accenten: een oranjegele snavel en een dunne gele ring rond het oog. Juist door dat zwart valt het geel enorm op, ook op een grauwe dag.

Die snavelkleur zegt bovendien iets over de leeftijd. Bij een oudere, ervaren merel is de snavel feller oranjegeel dan bij een jonge vogel die net zijn eerste zwarte verenpak heeft. Ziet u in het najaar een zwarte merel met een donkere, hooguit vaalgele snavel, dan is dat vrijwel altijd een vogel van dat jaar.

Hoe herkent u een vrouwtjesmerel?

Het vrouwtje is geen zwarte vogel en heeft geen geel. Zij is donkerbruin, met een borst die lichter is dan de rug en die er vlekkerig of wat gevlamd uitziet. De keel is opvallend bleek. De snavel is donker tot donkerbruin, soms met wat vaalgeel aan de basis, maar nooit het felle oranje van het mannetje.

• Kleur: egaal donkerbruin op de rug, iets lichter en warmer op de borst.
• Keel: lichter dan de rest en vaak wat gestreept of gespikkeld. Dit is het kenmerk waar de meeste mensen over vallen.
• Snavel: donker. Geen oranjegeel, geen gele oogring.
• Postuur en houding: precies hetzelfde als het mannetje. Even groot, dezelfde lange staart, dezelfde manier van lopen.

Dat laatste punt is het belangrijkste. Kleur verandert, gedrag niet. Zit er een bruine vogel op het gazon die zich precies zo gedraagt als de zwarte merel, dan is het de partner ervan. Ze zijn ook vaak in elkaars buurt.

Waarom wordt de vrouwtjesmerel voor een andere soort aangezien?

Omdat de naam in de weg zit. Merel klinkt als zwart, dus wat niet zwart is, moet wel iets anders zijn. In de praktijk krijgen wij drie verwarringen steeds terug.

1. Een zanglijster. Die is lichter van boven en heeft een borst vol duidelijke, ronde donkere stippen op een gele ondergrond. De vrouwtjesmerel is donkerder en haar borst is vaag gevlamd in plaats van gestippeld.
2. Een spreeuw. Die is korter, loopt met snelle pasjes in plaats van huppend, heeft een spitse snavel en in de winter een verenkleed vol lichte stipjes. In de zon glanst hij paars en groen.
3. Een grote heggenmus of mus. Die zijn allebei veel kleiner. De merel is een flinke vogel, aanzienlijk groter dan een mus, met een lange staart die bij het landen even wordt opgetild.

Twijfelt u toch, let dan op de manier van bewegen. Een merel loopt over het gazon in korte sprongetjes, stopt abrupt, kantelt de kop en luistert. Dan pikt hij toe of hij hipt verder. Die stop en die schuine kop hoort bij geen enkele andere tuinvogel zo duidelijk.

Hoe herkent u een jonge merel?

In juni en juli zit uw tuin vol jonge merels, en die lijken op geen van beide ouders. Ze zijn warm roodbruin en hun hele borst zit vol lichte spikkels. Daardoor worden ze bijna elk jaar opnieuw voor een lijster gehouden. Ook hier verraadt het gedrag ze: ze scharrelen met de ouders mee over het gras en blijven om voer bedelen met trillende vleugels.

Vindt u zo’n jonge merel op de grond die nog niet goed kan vliegen, laat hem dan liggen en houd katten binnen. In vrijwel alle gevallen zitten de ouders in de buurt en voeren ze hem gewoon door. Meenemen helpt de vogel niet.

Wat doet een merel in uw tuin en wat eet hij?

De merel is een grondvogel. Hij zoekt zijn kost op het gazon, onder de heg en in het bladafval. Wormen en insecten in het voorjaar, bessen en fruit in het najaar. Aan een hangende silo met zaad hebt u wat hem betreft niets: hij komt er niet aan.

• Een halve appel of peer op het gras. Dit werkt vrijwel altijd, ook bij vorst.
• Rozijnen en krenten die een nacht in water hebben gestaan.
• Havermout, verkruimeld vetblok en meelwormen op een platte plank vlak boven de grond.
• Een hoek met bladafval die u laat liggen. Daar zoekt hij de hele winter in.
• Een lijsterbes, meidoorn of klimop in de tuin. In het najaar levert dat de meeste merels op.

Dit maakt de merel een goede graadmeter voor uw voerplek: krijgt u alleen mezen, dan hangt er waarschijnlijk uitsluitend hangvoer. Wat u naast de vetbollen kunt neerleggen, staat in vogels voeren in de winter. Ook de roodborst in uw tuin profiteert daarvan mee.

Hoe klinkt een merel en wat betekent dat geluid?

Alleen het mannetje zingt, en hij is een van de mooiste zangers die wij hebben. Het is een rustige, volle fluitzang met lage, weemoedige zinnetjes, meestal vanaf een hoge plek: een schoorsteen, een nokrand, de top van een boom. Vanaf februari begint hij, in de vroege ochtend en opnieuw in de avondschemering.

Daarnaast kent iedereen zijn alarm, ook zonder het te weten. Bij onraad ratelt hij hard en aanhoudend en schiet hij laag over de heg weg. Hoort u dat, kijk dan even naar de tuin: er zit een kat onder de struiken of er is een sperwer overgekomen. Wilt u zulke momenten terugzien, dan legt een voederhuisje met camera ze voor u vast, ook als u binnen zit.