Roodborstje herkennen: de roodborst in uw tuin

Waaraan herkent u een roodborstje met zekerheid?

De roodborst is een van de weinige tuinvogels waarbij u zich eigenlijk niet kunt vergissen. Het oranjerood zit niet alleen op de borst, maar loopt door over de keel en tot in het gezicht, rond het oog en over het voorhoofd. Die doorloop is het kenmerk. Vogels met alleen een rode vlek op de borst en een normaal gekleurde kop zijn iets anders.

• De kleur is oranjerood, niet knalrood. In de schaduw oogt hij eerder roestbruin.
• De rest van het lijf is dof olijfbruin. Geen strepen, geen vlekken, geen opvallende vleugeltekening.
• Het postuur is rond en bol, met een korte hals. Bij kou zet hij zich helemaal op en lijkt hij een balletje met een staart eraan.
• De poten zijn opvallend dun en lang voor zo’n klein lijf. Daar hipt hij mee over de grond.
• De snavel is dun en spits, want de roodborst is in de eerste plaats een insecteneter.
• De ogen zijn groot en donker. Dat past bij een vogel die ook in de schemering nog actief is.

Jonge roodborsten zorgen wel voor verwarring. Die hebben in hun eerste zomer nog geen rood, maar een bruine, gespikkelde borst. Ze worden dan aangezien voor een heggenmus of voor een jonge merel. Let in dat geval op het postuur en op de manier van bewegen: bol, rechtop en met korte sprongetjes.

Ziet u verschil tussen een mannetje en een vrouwtje?

Nee, en dat is een prettig antwoord. Man en vrouw hebben allebei dezelfde oranjerode borst en zijn in de tuin niet uit elkaar te houden. U hoeft er dus niet naar te zoeken. Bij veel andere tuinvogels is dat anders: bij de merel en de koolmees ziet u het verschil wel. Hoe dat bij de mezen werkt, staat in koolmees of pimpelmees.

Er is één moment waarop u iets kunt afleiden. In het vroege voorjaar zit het paar even samen bij de voerplek en geeft het mannetje het vrouwtje af en toe een hapje aan. Dat is werkelijk het enige houvast, en het duurt maar een paar weken.

Waarom is de roodborst zo weinig schuw?

Bijna iedereen met een tuin kent het: u steekt de spade in de grond en binnen een minuut zit er een roodborst op de rand van de kruiwagen. Dat is geen tamheid en geen genegenheid, maar berekening. In het bos volgt de roodborst van oudsher wilde zwijnen die de bodem omwoelen. Waar de grond wordt omgewerkt, komen wormen en insecten bloot te liggen. In een tuin bent u het zwijn.

Praktisch betekent dat het volgende. Wilt u een roodborst dicht bij huis, ga dan aan het werk in de border en blijf daarna even stilzitten. Beweeg rustig, niet schokkerig. Van alle vaste tuinvogels is dit de soort die u het dichtst laat naderen, en dat maakt hem voor veel mensen de favoriet van de tuin.

Wat eet een roodborst en waar legt u dat neer?

De roodborst is geen zaadeter. Zijn dunne snavel is gemaakt voor insecten, spinnen en wormen. In de winter, als die er niet zijn, schakelt hij over op zacht voedsel en op vet. Harde zonnepitten kan hij niet kraken, dus een silo vol pitten laat hem koud.

• Meelwormen, gedroogd of levend. Hiermee wint u een roodborst binnen enkele dagen voor uw tuin.
• Vetblokjes en verkruimelde vetbol. Leg een stukje op een plat vlak in plaats van het op te hangen.
• Havermout, geweekte rozijnen en fijn gehakte ongezouten pinda’s.
• Zacht fruit en een halve appel op het gras. Daar profiteert hij van mee.
• Gepelde zonnepitten, dus zonder de harde schil. Die kan hij wel aan.

Belangrijker dan het menu is de hoogte. De roodborst eet het liefst op of vlak boven de grond, op een platte plank of een omgekeerde bloempot. Hij hangt zelden aan een draad. Legt u alleen hangvoer op, dan ziet u hem er wel bij, maar niet erin. Meer over wat u wel en niet neerlegt, staat in vogels voeren in de winter.

Waarom zit er altijd maar één roodborst in uw tuin?

Omdat de tweede is weggejaagd. De roodborst verdedigt zijn stuk tuin het hele jaar door, ook in de winter en ook als vrouwtje. Een soortgenoot binnen de grens wordt zonder pardon aangevlogen. Dat is de reden dat u er wel twintig mussen tegelijk ziet, maar vrijwel nooit twee roodborsten.

Twee dingen volgen daaruit. Ten eerste: staat er ergens in oktober plotseling een nieuwe roodborst in de tuin, dan is de oude waarschijnlijk verdreven of gestorven. Ten tweede: hebt u een grote tuin, leg dan twee voerplekken aan uit elkaar en uit het zicht van elkaar. Dan kunnen er twee territoria naast elkaar bestaan en ziet u er twee.

Andere soorten hebben daar minder last van. Welke vogels wel in groepen komen en welke niet, ziet u in het overzicht tuinvogels in Nederland.

Wanneer ziet en hoort u de roodborst het best?

De roodborst is de eerste vogel die ’s ochtends begint en de laatste die ’s avonds stopt. Zijn grote ogen laten dat toe. In het najaar en de winter zingt hij door, terwijl bijna alle andere tuinvogels er dan het zwijgen toe doen. Die zang is dun, hoog en weemoedig, met parelende zinnetjes die steeds anders eindigen. Hoort u in november iemand zingen in de tuin, dan is dit meestal de dader.

Daarnaast heeft hij een alarmroep die u zult herkennen zodra u erop let: een scherp, hard tik tik tik, alsof er twee steentjes tegen elkaar worden geslagen. Dat hoort u vooral in de schemering en als er een kat door de tuin loopt.

Wie precies wil weten hoe vaak hij komt en op welk uur, kan dat aflezen aan een voederhuisje met camera. De camera herkent de soort en zet er een tijd bij, dus na een week ziet u zwart op wit dat uw roodborst elke ochtend als eerste aan de beurt is en tussen de middag niet komt opdagen.