Nationale Tuinvogeltelling: zo telt u een half uur mee

Wanneer is de Nationale Tuinvogeltelling?

De Nationale Tuinvogeltelling wordt ieder jaar in de winter georganiseerd door Vogelbescherming Nederland, doorgaans in het laatste weekend van januari. De precieze vrijdag, zaterdag en zondag veranderen ieder jaar. Controleer daarom kort voor het tellen de actuele dagen en het tijdstip waarop de invoer sluit op de website van de organisatie. Zo voorkomt u dat een artikel met een oude datum uw telling naar het verkeerde weekend stuurt.

U kiest binnen dat weekend zelf één half uur. Vroeg in de ochtend zijn vogels vaak actief, maar het beste moment is vooral het moment waarop u rustig kunt zitten en goed zicht hebt. Een telling om elf uur is waardevoller dan een gehaaste telling bij het eerste licht. Leg een tellijst, potlood en eventueel een vogelgids klaar voordat de klok start.

• Zet de gekozen dag en tijd vooraf in uw agenda.
• Kies één vaste plek met zicht op tuin, balkon en voerplek.
• Vul het formulier na uw half uur in en wacht niet tot de laatste minuut van de invoerperiode.
• Telt u met familie, laat dan één persoon de hoogste aantallen per soort bewaken.

Wie met kinderen of kleinkinderen telt, kan taken verdelen. De een kijkt naar de voerplek, de ander naar de heg en een derde schrijft. Spreek wel af dat waarnemingen eerst hardop worden genoemd en pas daarna op één gezamenlijke lijst komen. Anders worden dezelfde vogels ongemerkt dubbel genoteerd.

Hoe telt u zonder dezelfde vogel dubbel te noteren?

De hoofdregel is eenvoudig: noteer per soort het hoogste aantal dat u op één moment tegelijk ziet. Tel dus niet ieder bezoek bij elkaar op. Ziet u eerst twee koolmezen, later vier tegelijk en daarna nog één, dan vult u vier koolmezen in. U weet immers niet of de latere vogel al eerder is geweest.

Vogels die alleen over uw tuin vliegen, tellen niet mee. Een vogel die landt in de tuin, op het balkon, de schutting of de voerplek telt wel. Bij een balkon bepaalt u vooraf een redelijke grens. Kijk niet tot drie straten verder, want dan overlapt uw telling al snel met die van anderen.

Een foto kan helpen als er veel vogels tegelijk op een tafel zitten. Maak de foto tijdens het telhalfuur en tel de dieren daarna rustig op het beeld. Dat sluit aan bij het officiële advies en verandert niets aan de tijdgrens, omdat het gefotografeerde moment zelf binnen uw half uur viel.

Hoe bereidt u uw tuin en tellijst voor?

Verander de tuin vlak voor de telling niet speciaal. Het doel is vastleggen hoe vogels tuinen werkelijk gebruiken, niet wie op één ochtend de meeste dieren aantrekt. Voert u normaal al, houd dan uw gewone ritme aan. Gebruikt u nooit voer, dan hoeft u niet ineens een volle tafel neer te zetten. Een telling met weinig of geen vogels is ook bruikbare informatie.

1. Bekijk vooraf welke soorten in uw buurt waarschijnlijk zijn. Het overzicht tuinvogels in Nederland helpt bij de voorbereiding.
2. Print een tellijst of schrijf bekende soorten alvast onder elkaar, met ruimte voor een onbekende vogel.
3. Zet een stoel zo dat tegenlicht niet rechtstreeks in uw ogen valt. Met licht van opzij ziet u kleuren beter.
4. Leg een verrekijker binnen handbereik als u die prettig vindt. Voor vogels vlak bij het raam is hij niet nodig.
5. Zet een wekker op dertig minuten. Begin en eindig op een duidelijk tijdstip.

Een schone voerplek is altijd belangrijk. Verwijder nat of beschimmeld voer en maak drinkwater vers. Doe dat ruim voor de telling, zodat uw beweging de vogels niet juist tijdens het halfuur wegjaagt. In vogels voeren in de winter staat wat u veilig kunt aanbieden en waarom te veel voer niet helpt.

Hoe herkent u vogels tijdens het tellen?

Kijk eerst naar formaat en vorm, daarna naar kleur. Is de vogel kleiner dan een huismus, ongeveer even groot of duidelijk groter. Zit hij op de grond, hangt hij aan een silo of loopt hij over een stam. Gedrag en plek zijn vaak betrouwbaarder dan een kleur die in winterlicht anders lijkt. Kijk ook of de vogel alleen komt of juist in een groep.

• Zwarte kop met witte wangen en een gele buik met zwarte streep: koolmees.
• Blauwe pet, wit gezicht met donkere oogstreep en gele buik: pimpelmees.
• Oranjerode borst tot in het gezicht, bruin rond lichaam en vaak alleen: roodborst.
• Zwart mannetje met oranjegele snavel of donkerbruin vrouwtje op het gazon: merel.
• Grijsbruine vogel in een groep bij heg of dakrand: vaak een huismus.
• Zeer klein bruin vogeltje met opgewipte staart: winterkoning.

Twijfelt u tussen twee soorten, noteer dan kenmerken en kijk later in een gids. Vul alleen een soort in als u voldoende zekerheid hebt. U hoeft mannetjes en vrouwtjes niet apart door te geven. Een bruine merel en een zwarte merel tellen dus samen onder merel. Een duidelijke telling met minder soorten is beter dan een lange lijst vol gissingen.

Kan een vogelcamera helpen bij de Tuinvogeltelling?

Een camera kan helpen als aanvulling op wat u tijdens uw gekozen halfuur ziet. Hij kan een druk moment bij de voerplek vastleggen, zodat u later het hoogste aantal tegelijk controleert. Gebruik alleen beelden met een tijdstip binnen datzelfde halfuur. Opnames van eerder of later horen niet bij de telling, ook niet als daarop een bijzondere soort staat.

Kijk niet alleen naar de camera. Vogels op de grond, in de heg en op het dak kunnen buiten beeld blijven. De camera bestrijkt één plek en de telling gaat over de hele tuin of het hele balkon binnen uw gekozen grens. Laat daarom uw ogen het belangrijkste werk doen. De opname is vergelijkbaar met de foto die de organisatie adviseert bij een drukke voerplek.

Automatische soortherkenning is een aanwijzing, geen vervanging van uw waarneming. Controleer kleur, formaat en tijdstip voordat u iets invult. Wie ook buiten de telling bezoeken wil terugkijken, kan de Vogelvista bundels bekijken. Voor de officiële telling blijven de actuele regels van Vogelbescherming leidend.

Hoe geeft u de telling door en wat gebeurt ermee?

Na het halfuur vult u de hoogste aantallen per soort in via de webapp van Vogelbescherming Nederland. Controleer het adres en de actuele sluitingstijd op de officiële website. Hebt u liever eerst papier, neem dan uw tellijst rustig over. Kijk voor verzenden nog eenmaal of u geen bezoeken bij elkaar hebt opgeteld en of overvliegende vogels ontbreken.

De telling bestaat sinds 2003 en helpt onderzoekers volgen hoe vogels Nederlandse tuinen in de winter gebruiken. Eén tuin zegt weinig, maar veel tellingen volgens dezelfde methode laten veranderingen zien. Daarom zijn een eerlijk halfuur en nul waarnemingen net zo bruikbaar als een tuin met twintig soorten. Het is geen wedstrijd om het hoogste aantal.

• Bewaar uw eigen lijst om volgend jaar te vergelijken, maar verander geen aantallen omdat u later nog een vogel zag.
• Schrijf bij een onbekende soort kenmerken op zonder te gokken. Een onzekere naam helpt het onderzoek niet.
• Kijk na afloop naar de landelijke resultaten. De waarde zit in het gezamenlijke beeld.
• Gebruik altijd de actuele officiële instructie als die op een onderdeel afwijkt van een oudere gids.